Quarterly Journal of Child Mental Health

fa مدل سوءرفتار آموزشی دانش‌آموزان دبستانی: نقش مزاج کودک با اثر میانجی کیفیت رابطه دانش‌آموز- معلم Model of educational abuse of elementary school students: the role of child temperament with the mediating effect of the quality of the student-teacher relationship تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: سوءرفتار آموزشی یکی از اشکال بدرفتاری با دانش‌آموزان است که می‌تواند پیامدهای نامطلوب تحصیلی و روان‌شناختی  به همراه داشته باشد. بدین ترتیب پژوهش حاضر با هدف بررسی مدل سوءرفتار آموزشی بر اساس مزاج کودک با نقش میانجی کیفیت رابطه دانش‌آموز– معلم در دانش‌آموزان دبستانی انجام شد. روش: این پژوهش با طرح توصیفی– همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل 18134 دانش‌آموز دوره دوم ابتدایی شهرستان خوی در سال تحصیلی 1403-1402 بود که از بین آنان 226 دانش‌آموز به همراه مادران و معلمانشان با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از فرم دانش‌آموز پرسشنامه سوءرفتار آموزشی (نوع‌پرور قره‌باغ و زینالی، 1398)، و نسخه اعتباریابی‌شده در ایران  مقیاس مزاج کودک (اسلدنس و همکاران، 2013) و پرسشنامه رابطه بین کودکان و معلمان (پیانتا، 1994) گردآوری شدند. داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و با نرم‌افزارهای SPSS-24 و AMOS-24 تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد مزاج جسور/ برون‌گرا با تعارض (19/0β=، 010/0P=) و روابط نزدیک (21/0β=، 002/0P=) در رابطه دانش‌آموز– معلم ارتباط معنادار دارد. همچنین عاطفه منفی (17/0-β=-، 010/0P=) و مهار تلاشمند (18/0β=، 010/0P=) با روابط نزدیک رابطه معنادار داشتند. افزون بر این، مزاج جسور/ برون‌گرا (20/0-β=-، 001/0P=)، عاطفه منفی (20/0β=، 001/0P=)، مهار تلاشمند (15/0-β=-، 009/0P=)، تعارض (18/0- β=-، 001/0P=) و روابط نزدیک (25/0-β-، 001/0P=) پیش‌بینی‌کننده‌های معنادار سوءرفتار آموزشی بودند. در مقابل ارتباط عاطفه منفی (03/0-β=، 660/0P=) و مهار تلاشمند (04/0β=، 430/0P=) با تعارض، معنادار نبود. همچنین روابط نزدیک، رابطه بین مزاج جسور/ برون‌گرا (05/0-β=، 007/0P=)، عاطفه منفی (04/0β=، 005/0P=) و مهار تلاشمند (05/0-β=، 030/0P=) با سوءرفتار آموزشی را به‌طور معناداری میانجی‌گری کرد؛ درحالی‌که نقش میانجی تعارض معنادار نبود. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان دادند که مزاج کودک و کیفیت رابطه دانش‌آموز– معلم از عوامل مرتبط با سوءرفتار آموزشی در دانش‌آموزان دبستانی هستند. به‌ویژه، روابط مثبت و صمیمانه میان دانش‌آموز و معلم می‌توانند به‌عنوان یک سازوکار محافظتی در ارتباط بین ویژگی‌های مزاجی و سطوح پایین‌تر سوءرفتار آموزشی عمل کنند.این یافته‌ها بر اهمیت مداخلات مدرسه‌محور با هدف تقویت مهارت‌های مرتبط با خودتنظیمی و ارتقای کیفیت روابط دانش‌آموز– معلم برای کاهش سوءرفتار آموزشی تأکید دارند. </div> <div style="text-align: justify;">Background and Purpose: Educational abuse is a form of maltreatment experienced by students that can lead to adverse academic and psychological outcomes. Thus, the present study aimed to investigate the educational abuse model based on the child's temperament with the mediating role of the quality of the student-teacher relationship in elementary school students. Method: This study employed a descriptive-correlational design. The study population consisted of 18,134 second-grade elementary school students in Khoy County in the academic year 2023–2024. Using a multistage cluster random sampling method, 226 students, along with their mothers and teachers, were selected. Data were collected using the Educational Neglect and Abuse Qestionnaire- Students Form (ENAQ; Noeparvar Qarebagh & Zeinali, 2019) and Iranian validated version of the Child Temperament Scale (CTS; Sleddens et al., 2013), and the Student-Teacher Relationship Scale (STRS; Pianta, 1994). Data were analyzed using structural equation modeling (SEM) in SPSS-24 and AMOS-24. Results: The findings showed that surgency /extroverted temperament was positively related to with conflict (β = .19, p = .010) and closeness (β = .21, p = .002) in student–teacher relationships. Negative affectivity (β = −.17, p = .010) and effortful control (β = .18, p = .010) were significantly related with closeness. Furthermore, surgency/extraversion (β = −.20, p = .001), negative affectivity (β = .25, p = .001), effortful control (β = −.15, p = .009), conflict (β = −.18, p = .001), and closeness (β = −.25, p = .001) were significant predictors of educational abuse. However, the relationship between negative affectivity (β = −.03, p = .660) and effortful control (β = .04, p = .430) with conflict was not significant. About indirect effects, closeness significantly mediated the relationships between surgency/extraversion (β = −.05, p = .007), negative affectivity (β = .04, p = .005), effortful control (β = −.05, p = .030), and educational abuse. In contrast, the mediating role of conflict was not significant. Conclusion: The findings suggest that child temperament and the quality of student–teacher relationships are important correlates of educational abuse among elementary school students. Positive student-teacher relationships can function as a protective mechanism in the association between temperamental characteristics and lower levels of educational abuse. These findings emphasize the importance of school-based interventions aimed at strengthening self-regulation skills and improving the quality of student-teacher relationships to reduce educational misbehavior.</div> دانش‌آموزان سوءرفتار آموزشی کیفیت رابطه دانش‌آموز- معلم مزاج کودک child temperament, educational abuse, students, student-teacher relationship quality 70 100 http://childmentalhealth.ir/browse.php?a_code=A-10-539-6&slc_lang=fa&sid=1 Roqiyeh Rezapour رقیه رضاپور rezapur06@gmail.com 100319475328460019428 100319475328460019428 No Department of Psychology, Khoy.C.‎, Islamic Azad University, Khoy, Iran واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران Ali Zeinali علی زینالی cognition20@yahoo.com 100319475328460019429 100319475328460019429 Yes Department of Psychology, Khoy.C.‎, Islamic Azad University, Khoy, Iran گروه روان‌شناسی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران