Quarterly Journal of Child Mental Health

fa مقایسه اثربخشی درمان پذیرش و تعهد و آموزش والدگری باکفایت مبتنی بر روی‌آورد طرحواره‌درمانی بر تنیدگی والدگری مادران کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه- فزون‌کنشی Comparing the effectiveness of acceptance and commitment therapy and good enough parenting training based on schema therapy approach on parenting stress of mothers of children with attention deficit hyperactivity disorder تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: اختلال نارسایی توجه- فزون‌کنشی یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی- تحولی است که با افزایش تنیدگی والدگری در مادران همراه است. با توجه به تفاوت در سازوکارهای درمان پذیرش و تعهد و والدگری باکفایت مبتنی بر روی‌آورد طرحواره‌درمانی، پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درمان پذیرش و تعهد و آموزش والدگری باکفایت مبتنی‌بر روی‌آورد طرحواره‌درمانی بر تنیدگی والدگری مادران کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه- فزون‌کنشی انجام شد. روش: روش پژوهش حاضر، شبه‌تجربی با طرح پیشآزمون- پسآزمون و پیگیری سه ماهه با دو گروه آزمایش و یک گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران دارای دانش‌آموز مقطع ابتدایی مبتلا به اختلال نارسایی توجه- فزون‌کنشی ناحیه تبادکان شهر مشهد در سال تحصیلی 1404- 1405 بود. نمونه پژوهش شامل 45 تفر از مادران مراجعه‌کننده به مراکز خدمات روان‌شناسی و مشاوره جامعه آماری مذکور بود که بر اساس نمونه‌گیری در دسترس و برحسب شرایط ورود و خروج، انتخاب و به شکل تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه گواه (هر گروه 15 نفر) جایدهی شدند. گروه آزمایش یکم، طی 14 جلسه90 دقیقه‌ای مداخلات درمانی پذیرش و تعهد و گروه آزمایش دوم، طی 12 جلسه 90 دقیقه‌ای مداخلات آموزشی والدگری باکفایت مبتنی بر روی‌آورد طرحواره‌درمانی به صورت گروهی دریافت کردند، در حالی که گروه گواه آموزش‌های معمول مرکز خدمات روان‌شناختی را دریافت می‌کرد. ابزار گردآوری دادهها شامل فرم کوتاه اعتباریابی شده پرسشنامه تنیدگی والدگری (آبیدین، 1995) در ایران بود. جهت تجزیه ‌و تحلیل دادهها، از روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و  نرم‌افزار SPSS-27 استفاده شد. <a name="_Hlk192550933">یافته‌ها:</a> نتایج نشان داد که بین دو مداخله درمان پذیرش و تعهد و آموزش والدگری باکفایت مبتنی‌بر روی‌آورد طرحواره‌درمانی و گروه گواه تفاوت معنادار وجود دارد (898/212=F، 001/0=P). همچنین درمان پذیرش و تعهد در مقایسه با آموزش والدگری باکفایت مبتنی‌بر طرحواره‌درمانی اثربخشی بیشتری داشت و این تغییرات در مرحله پیگیری تداوم یافت. نتیجه‌گیری:  براساس یافته‌های به‌دست‌آمده، درمان پذیرش و تعهد از طریق ارتقای انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و کاهش اجتناب تجربه‌ای با اتخاذ اقدامات متعهدانه مبتنی بر ارزش‌های والدگری در کاهش تنیدگی والدگری نقش قابل‌توجهی ایفا می‌کند؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود با هدف ارتقای سلامت روان مادران، به‌کارگیری این درمان به‌عنوان روی‌آوردی با اثربخشی پایدارتر، در اولویت برنامه‌های مداخله‌ای قرار گیرد.</div> Background and Purpose: Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) is one of the most prevalent neurodevelopmental disorders, which is associated with increased parenting stress in mothers. Given the differences in the mechanisms of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) and Good Enough Parenting (GEP) training based on schema therapy approach, the present study was conducted to compare the effectiveness of ACT and GEP based on schema therapy approach on parenting stress among mothers of children with ADHD. Method: The present study employed a quasi-experimental design with a pretest-posttest and a three-month follow-up, using two experimental groups and one control group. The statistical population consisted of all mothers of primary school students diagnosed with ADHD in the Tabadkan district of Mashhad in the academic year 2025-2026. The sample research included 45 mothers referring to psychological and counseling service centers within the population. Participants were selected based on convenience sampling and according to inclusion and exclusion criteria and were randomly assigned into two experimental groups and one control group (15 people in each group). The first experimental group received 14 ninety-minute sessions of ACT interventions. The second experimental group received 12 ninety-minute sessions of GEP training based on schema therapy approach, while the control group received the usual training provided by the psychological service center. The data collection tool included the validated short form of the Parenting Stress Questionnaire (PSI-SF; Abidin, 1995) in Iran. To analyze the data, repeated measures analysis of variance method (ANOVA) and SPSS-27 software were used. Results: The results showed that there was a significant difference between the two interventions, ACT and GEP training based on schema therapy approach, and the control group (F=212/898, P=0/001). Also, ACT was more effective compared to GEP training based on schema therapy approach, and these changes were supported in the follow-up phase. Conclusion: Based on the findings, ACT plays a significant role in mitigating parenting stress by enhancing psychological flexibility and reducing experiential avoidance through the adoption of value-based parenting actions. Therefore, it is suggested that with the aim of improving the mental health of mothers, the use of this treatment as an approach with more stable effectiveness should be prioritized in intervention programs. آموزش والدگری, اختلال نارسایی توجه- فزون‌کنشی, تنیدگی والدگری, درمان پذیرش و تعهد, طرحواره‌درمانی Acceptance and commitment therapy, attention deficit/hyperactivity disorder, parenting training, parenting stress, schema therapy 1 30 http://childmentalhealth.ir/browse.php?a_code=A-10-2403-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ershadi Nezhad علی ارشادی نژاد aliershadi7596@gmail.com 100319475328460019366 100319475328460019366 No Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran گروه روان شناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Zahra Bagherzadeh Golmakani زهرا باقرزاده گل مکانی z.golmakani@iau.ac.ir 100319475328460019367 100319475328460019367 Yes Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran گروه روان‌شناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Mohammadreza Khodabakhsh محمدرضا خدابخش khodabakhsh@ut.ac.ir 100319475328460019368 100319475328460019368 No Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran گروه روان‌شناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران