1- گروه روان شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 2- گروه روانشناسی تربیتی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده: (953 مشاهده)
زمینه و هدف:اختلال رفتار هنجاری با الگوهای پرخاشگری، نقض قوانین، تکانشگری، و کاهش همدلی همراه است و اغلب با ضعف در ساختار انگیزشی نوجوانان مرتبط است. پژوهش حاضر با هدف طراحی برنامه مداخلهای مبتنی بر تحلیل روایتهای زندگی نوجوانان مبتلا به اختلال رفتار هنجاری و تعیین اثربخشی آن بر تعدیل ساختار انگیزشی انجام شد. روش:طرح پژوهش حاضر آمیخته (کیفی و کمّی) است. در بخش کیفی، جامعه پژوهش شامل نوجوانان 12 تا 15 سال مبتلا به اختلال رفتار هنجاری در محله شوش تهران در سال 1403 بودند که 6 نوجوان با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند و تا اشباع دادهها به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شدند. جمعآوری اطلاعات نیمهساختار یافته با روش پدیدارشناسی توصیفی و با روش جیورجی تحلیل شد و برای اعتباریابی محتوایی مداخله با استفاده از نظرات 6 نفر از متخصصان به روش دلفی انجام شد. در بخش کمّی، اثر برنامه مداخله در یک طرح شبهتجربی با گروه آزمایش و گواه در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون، و پیگیری 2 هفتهای بررسی شد. نمونه به صورت هدفمند و از بین 27 نوجوان دارای اختلال رفتار هنجاری محله شوش تهران؛ ۱۴ نفر در گروه آزمایش و ۱۳ نفر در گروه گواه قرار گرفتند. گروه آزمایش ۱۲ جلسه مداخله روایتمحور دریافت کرد و گروه گواه هیچ مداخلهای دریافت نکرد. ابزار پژوهش شامل آخرین نسخه اعتباریابی شده در ایران پرسشنامه ساختار انگیزشی (کاکس و کلینگر، 2004) - فرم کامل بود. برای تحلیل دادههای کمّی از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر و آزمونهای تعقیبی بن فرونی و نرمافزار SPSS-27 استفاده شد. یافتهها:در بخش کیفی، 8 مضمون اصلی شامل ذهنآگاهی، هویتیابی، همدلی و نظریه ذهن، خودکارآمدپنداری، شیوههای مقابلهای، الگوهای دلبستگی، راهبردهای تنظیم هیجان، و مهار خشم شناسایی شد. برنامه مداخلهای مبتنی بر تحلیل روایتهای زندگی در 12 جلسه تدوین شد. ضریب نسبی روایی محتوایی حداقل 75/0 و حداکثر 1 و شاخص روایی محتوا 9/0 بهدست آمد. در بخش کمّی، نتایج نشان داد که برنامه مداخلهای طراحیشده اثر معناداری بر ابعاد ساختار انگیزشی شامل تمایل (003/0P=، 63/6F=)، مهارگری (022/0P=، 25/5F=)، اطلاعات (002/0P=، 09/7F=)، تلاش (0001/0P=، 58/12F=)، شانس (021/0P=، 29/4F=)، خشنودی (0001/0P=، 05/14F=) ، تعهد (0001/0P=، 28/6F=)، و زمان لازم (0001/0P=، 55/9F=) دارد و این اثرات در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی ماند. نتیجهگیری:نتایج پژوهش نشان داد که مداخله روایتمحور با بازسازی روایت زندگی، اصلاح الگوهای اسناددهی، افزایش تنظیم هیجان، ارتقای پردازش شناختی، و تقویت نظام پاداش درونی، ساختار انگیزشی نوجوانان را بهبود میبخشد. بنابراین پیشنهاد میشود درمانگران برای تقویت هویت و کاهش علائم اختلال رفتار هنجاری، از تکنیکهای بازسازی روایت زندگی شامل نامهنویسی و نقشهکشی زندگی استفاده کنند.
