Quarterly Journal of Child Mental Health

fa بازنمایی نقش فناوری‌های هوشمند در تحول اخلاقی کودکان با تأکید بر آموزش و پرورش: مرور نظام‌مند فراترکیب Representation of the role of smart technologies in the moral development of children with an emphasis on education and upbringing: a systematic meta-synthesis تخصصي Special مروری Review <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: گسترش فناوری‌های هوشمند، الگوهای تربیت اخلاقی کودکان را در خانواده، مدرسه، و جامعه دگرگون کرده و نظام آموزش و پرورش را با فرصت‌ها و کشاکش‌های تازه‌ای روبه‌رو ساخته است. این پژوهش با هدف مرور نظام‌مند و فراترکیب مطالعات مربوط به نقش فناوری‌های هوشمند در تحول اخلاقی کودکان با تأکید بر ابعاد آموزشی، تربیتی، و ارائه چارچوبی تحلیلی در این حوزه انجام شد. روش: این پژوهش مطالعه مرور نظام‌مند از نوع فراترکیب بود که مطابق دستورالعمل پریزما و معیارهای ارتقای شفافیت در گزارش فراترکیب پژوهش‌های کیفی انجام شد. جست‌وجوی جامع در پایگاه‌هایScopus, Web of Science, PubMed, PsycINFO, Education Resources Information Center, Google Scholar از سال 2010 تا سال ۲۰۲۵ انجام شد. جست‌وجو با استفاده از واژگان کلیدی مرتبط با کودک، فناوری‌های هوشمند، هوش مصنوعی، مفاهیم اخلاقی، و روش‌های کیفی (به صورت ترکیبی با عملگرهای بولی) انجام گرفت. بر اساس معیارهای ورود و خروج در مجموع ۱۳ مقاله واجد شرایط انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون توماس و هاردن در سه مرحله کدگذاری آزاد، توصیفی، و تحلیلی و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA نسخه 2024 انجام شد. یافته‌ها: بر اساس کدهای شناساییشده 3 مضمون تحلیلی و 11 مضمون توصیفی استخراج شد. مضمون تحلیلی نخست فرصت‌های یادگیری و تحول اخلاقی در تعامل با فناوری‌های هوشمند بود که مضامین توصیفی (1) انسان‌انگاری و نسبت دادن ذهن/ هیجان به فناوریهای هوشمند، (2) مسئولیت اخلاقی و پاسخگویی، (3) ابهام در مرز انسان_ فناوریهای هوشمند، (4) عدالت، انصاف، و صداقت، (5) تحول اخلاقی و یادگیری ارزشها، و (6) فرصتهای مثبت و کارکردهای تربیتی فناوریهای هوشمند را شامل می‌شد‌. مضمون تحلیلی دوم مخاطرات و تهدیدهای اخلاقی_ تربیتی فناوریهای هوشمند شامل سه مضمون توصیفی (1) مخاطرات چندبعدی کودکان، (2) اعتماد، اتکا، و وابستگی به فناوری (3)، ابهام و کشاکش نقش‌های تربیتی والدین و مربیان را پوشش داد. مضمون تحلیلی سوم چارچوب‌ها و زمینه‌های کلان در سطح مضامین توصیفی بر تأثیر (1) زمینههای فرهنگی و تفاوت‌های تحولی و (2) چارچوبهای نظری و سیاستی در اخلاق و فناوریهای هوشمند تأکید داشت. نتیجه‌گیری: تعامل کودکان با فناوری‌های هوشمند ماهیتی دوگانه دارد و نیازمند رویآوردی انتقادی، بافت‌محور، و حساس به مرحله تحولی است. توسعه چارچوب‌های اخلاقی کودک‌محور، ارتقای سواد دیجیتال و اخلاقی، و مداخله فعال والدین و مربیان برای استفاده ایمن و سازنده از فناوری‌های هوشمند ضروری است. نتایج این پژوهش می‌تواند به تقویت تربیت اخلاقی در نظام آموزش و پرورش ایران یاری رساند؛ نظامی که امروزه بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایندهای آموزشی و تربیتی آن تبدیل شده است.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Purpose: The expansion of smart technologies has transformed the patterns of moral education among children within the family, school, and society, confronting the educational system with new opportunities and challenges in moral development. This study aimed to systematically review and meta-synthesize existing research on the role of smart technologies in children’s moral development, with an emphasis on education and upbringing, and on providing an analytical framework in this field. Method: This study was a systematic review employing a meta-synthesis approach, conducted by the PRISMA guidelines and the Enhancing Transparency in Reporting the Synthesis of Qualitative Research (ENTREQ) criteria. A comprehensive search was performed across Scopus, Web of Science, PubMed, PsycINFO, the Education Resources Information Center (ERIC), and Google Scholar, and covered the period from 2010 to 2025. The search was conducted using key terms related to children, artificial intelligence, smart technologies, moral concepts, and qualitative methods, combined with the Boolean operators AND, OR, and NOT. Based on the inclusion and exclusion criteria, a total of 13 eligible studies were selected. Data were analyzed using the thematic synthesis approach of Thomas and Harden in three stages—open, descriptive, and analytical coding—with the aid of MAXQDA version 2024. Results: Based on the identified codes, three analytical themes and eleven descriptive subthemes were extracted. The first analytical theme concerned opportunities for learning and moral development in interaction with smart technologies, encompassing issues such as anthropomorphism and the attribution of mind and emotion to smart systems, moral responsibility and accountability, ambiguity at the human–technology boundary, notions of justice, fairness, and honesty, moral growth and value learning, and the positive educational functions of smart technologies. The second analytical theme addressed moral and educational risks, highlighting children’s multidimensional vulnerabilities, their increasing trust and dependence on technology, and the blurred or conflicting educational roles of parents and teachers. The third analytical theme focused on macro-‌level frameworks and contextual factors, emphasizing the influence of cultural and developmental differences as well as theoretical and policy frameworks related to ethics and smart technologies. Conclusion: Children’s interactions with smart technologies have a dual nature, demanding a critical, context-sensitive, and developmentally informed approach. The development of child-centered ethical frameworks, the enhancement of digital and moral literacy, and the active involvement of parents and educators are essential for ensuring the safe and constructive use of smart technologies. The findings of this study can contribute to strengthening moral education within Iran’s educational system—where the integration of smart technologies has become an inseparable part of teaching, learning, and moral development.</div> فناوری‌های هوشمند, هوش مصنوعی, تحول اخلاقی, کودکان, مرور نظام‌مند, فراترکیب Smart technologies, artificial intelligence, ethics, children, systematic review, meta-synthesis 79 100 http://childmentalhealth.ir/browse.php?a_code=A-10-27-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hassani محمد حسنی 100319475328460019183 0009-0006-3941-1319 No Department of Foundations of Curriculum Development, Research Institute for Education, Organization of Research and Educational Planning, Tehran, Iran گروه مبانی برنامه‌ریزی درسی، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، تهران، ایران Taiebeh Yeganeh طیبه یگانه Taiebeh_yeganeh@yahoo.com 100319475328460019184 100319475328460019184 Yes Department of Counseling and Family Education, Research Institute for Education, Organization of Research and Educational Planning, Tehran, Iran گروه مشاوره و آموزش خانواده، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، تهران، ایران Kobra Karimpor کبری کریم پور 100319475328460019185 100319475328460019185 No Faculty of Educational Sciences and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران