Quarterly Journal of Child Mental Health

fa اثربخشی آموزش خودتعیین‌گری بر مشارکت تحصیلی، بهزیستی روان‌شناختی، و احساس تعلق به مدرسه The effectiveness of self-determination training on academic engagement, psychological well-being, and school belonging تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: نظریه‌پردازان حوزه روان‌شناسی تربیتی معتقدندکه نظریه خودتعیین‌گری به دلیل پرداختن به سه بعد اساسی وجود انسان شامل خودتعیین‌گری، شایستگی، و ارتباط می‌تواند تأثیرات مطلوبی بر مسائل اساسی زندگی داشته باشد. از  این رو هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آموزش مبتنی بر نظریه خودتعیین‌گری بر مشارکت تحصیلی، بهزیستی روان‌شناختی، و احساس تعلق به مدرسه بود. روش: روش پژوهش شبه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون_ پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری این پژوهش، تمامی دانش‌آموزان دختر پایه ششم ابتدایی شاهدشهر در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که از میان آنها40 دانش‌آموز با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (در هر گروه 20 دانش‌آموز) قرار گرفتند. مداخله مبتنی بر آموزش خودتعیین‌گری برای گروه آزمایش در طی 10 جلسه 75 دقیقه‌ای اجرا شد؛ اما گروه گواه هیچ آموزشی دریافت نکردند و در وضعیت فهرست انتظار باقی ماندند. ابزار گردآوری دادهها شامل آخرین ویرایش اعتباریابی شده در ایران پرسشنامه‌های مشارکت تحصیلی (ریو،2013)؛ بهزیستی روانشناختی (ریف، 2014)؛ و احساس تعلق به مدرسه (بری و بتی،2004) بود. داده‌های به‌دست‌آمده در دو سطح توصیفی و استنباطی (آزمون تحلیل کوواریانس تک‌ و چندمتغیره) و با استفاده از نرم‌افزار SPSS-27 تحلیل شد. یافته‌ها: آموزش خودتعیین‌گری بر تمام مؤلفه‌های مشارکت تحصیلی شامل رفتاری (362/12=F)، عاملی (407/104=F)، شناختی (431/7=F) و  هیجانی (064/10=F)؛ مؤلفه‌های متغیر بهزیستی روان‌شناختی شامل پذیرش خود (974/7=F)، روابط اجتماعی (673/8=F)، خودپیروی (178/10=F)، هدفمندی (449/21=F)، رشدیافتگی فردی (621/4=F)؛ و همچنین تمامی مؤلفه‌های متغیر احساس تعلق به مدرسه شامل احساس احترام (976/12=F)، ارتباط با مدرسه (604/16=F)، پذیرش همسالان (161/25=F)، و مشارکت تحصیلی (310/12=F) تأثیر معنادار داشته است (05/0>P). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش حاضر، آموزش مبتنی بر خودتعیین‌‌گری با تقویت نیازهای روان‌شناختی پایه‌ای دانش‌آموزان شامل خودپیروی، شایستگی، و ارتباط، موجب افزایش انگیزش درونی و مشارکت فعال آنان شد. این سازوکارها در نهایت به بهبود مشارکت تحصیلی، بهزیستی روان‌شناختی، و احساس تعلق به مدرسه انجامید.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Purpose: Educational psychology theorists argue that Self-Determination Theory (SDT), by addressing three basic psychological needs—autonomy, competence, and relatedness—can have beneficial effects on students’ academic and psychological functioning. Accordingly, the present study aimed to examine the effectiveness of self-determination–based training on academic engagement, psychological well-being, and school belonging among sixth-grade female student. Method: This study employed a quasi-experimental pretest–posttest design with a control group. The statistical population consisted of all sixth-grade female elementary students in Shahedshahr (one of the cities of Tehran in Iran) during the 2024–2025 academic year. A total of 40 students were selected through convenience sampling and randomly assigned to experimental and control groups (20 students in each group). The experimental group received a self-determination–based training program in ten 75-minute sessions, while the control group remained on a waiting list and received no intervention during the study period. Data collection tools included the Academic Engagement Questionnaire (AEQ; Reeve, 2013), Psychological Well-Being Scale (PWS; Ryff, 2014), and School Belonging Questionnaire (SBQ; Brew and  Beatty,2004), Data analysis was conducted using univariate and multivariate analysis of covariance (ANCOVA and MANCOVA) in SPSS - 27. Results: Self-determination training had a statistically significant effect on all components of academic engagement, including behavioral engagement (F = 12.362), agentic engagement (F = 104.407), cognitive engagement (F = 7.431), and emotional engagement (F = 10.064). It also showed a significant effect on psychological well-being, encompassing the components of self-acceptance (F = 7.974), positive relations with others (F = 8.673), autonomy (F = 10.178), purpose in life (F = 21.449), and personal growth (F = 4.621). In addition, self-determination training had a significant effect on school belonging, specifically on perceived respect (F = 12.976), school connectedness (F = 16.604), peer acceptance (F = 25.161), and academic participation (p < .05). Conclusion: The findings suggest that SDT, by strengthening students’ basic psychological needs for autonomy, competence, and relatedness, enhances intrinsic motivation and active engagement. These mechanisms ultimately contribute to improved academic engagement, psychological well-being, and school belonging. Therefore, implementing self-determination–based interventions in educational settings is recommended to promote students’ academic and psychological outcomes.</div> احساس تعلق به مدرسه, بهزیستی روان‌شناختی, خودتعیین‌گری, مشارکت تحصیلی Academic engagement, psychological well-being, school belonging, self-determination 119 138 http://childmentalhealth.ir/browse.php?a_code=A-10-2364-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyyede Maryam Mosavi سیده مریم موسوی 100319475328460019012 100319475328460019012 No Farhangian University, Nasibeh Campus, Tehran, Iran دانشگاه فرهنگیان، پردیس نسیبه، تهران، ایران Nahid Sameti ناهید ثامتی n.sameti@cfu.ac.ir 100319475328460019013 100319475328460019013 Yes Department of Psychology and Counselling, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Maryam Rostami مریم رستمی m.rostami@cfu.ac.ir 100319475328460019014 100319475328460019014 No Department of Psychology and Counselling, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران