fa مقایسه اثربخشی مدل درمان پاسخ‌محور و مدل درمان و آموزش کودکان با اختلال اوتیسم وناتوانی‌های مرتبط با آن با تأکید بر یکپارچگی حسی بر کنش‌های اجرایی دانش‌آموزان با اختلال طیف اوتیسم تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="color:blue;"><span style="font-family:B Zar;">زمینه و هدف:</span></span></strong> <span style="font-family:B Zar;">اختلال طیف اوتیسم، نوعی اختلال عصبی تحولی است که جنبه‌های مختلف تحول کودک را تحت تأثیر منفی قرار می‌دهد. نارسایی در کنش‌های اجرایی یکی از نشانه‌های کودکان با اختلال طیف اوتیسم است. هدف این مطالعه مقایسه اثربخشی مدل درمان پاسخ‌محور و مدل درمان و آموزش کودکان مبتلا به اوتیسم و ناتوانی‌های مرتبط با آن بر کنش‌های اجرایی دانش‌آموزان با اختلال طیف اوتیسم است.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span><br> <strong><span style="color:blue;"><span style="font-family:B Zar;">روش: </span></span></strong><span style="font-family:B Zar;">پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون با دو گروه‌</span> <span style="font-family:B Zar;">آزمایش و یک گروه گواه و مرحله پیگیری انجام شد. ۳۶ دانش</span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">‌</span></span><span style="font-family:B Zar;">آموز با میزان شدت اختلال اوتیسم متوسط به بالا (۲۱ پسر و ۱۵ دختر) با دامنه سنی ۸ تا ۱۲ سال پس از غربالگری با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و به ‌منظور تعدیل حواس ۱۶ جلسه تمرینات مربوط به یکپارچگی حسی را دریافت کردند. سپس به ‌صورت تصادفی در ۱ گروه گواه (۷ پسر و ۵ دختر) و دو گروه آزمایش شامل مدل درمان پاسخ‌محور (۸ پسر و ۴ دختر) و مدل درمانی و آموزشی (۶ پسر و ۶ دختر) جایدهی شدند. آزمودنی‌های گروه آزمایش به مدت ۲۰ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای، تحت مداخله قرار گرفتند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسشنامه رتبه‌بندی رفتاری کنش‌های اجرایی (جیویا، ۲۰۰۰) و پرسشنامه سنجش دامنه اوتیسم (اهلر و گیلبرک، ۱۹۹۳) بودند. از آزمون تحلیل واریانس با تکرار سنجش برای تحلیل نتایج استفاده شده است.</span><br> <strong><span style="color:blue;"><span style="font-family:B Zar;">یافته‌ها:</span></span></strong> <span style="font-family:B Zar;">نتایج نشان داد که مدل درمان پاسخ‌محور بر مؤلفه‌های بازداری، تغییر توجه، مهار هیجان، و آغازگری؛ و مدل درمانی و آموزشی بر مؤلفه‌های سازمان‌دهی مواد، حافظه کاری، نظارت، و برنامه‌ریزی، اثربخشی بیشتری دارند. همچنین نتایج در مرحله پیگیری بعد از دو ماه، پایدار مانده است.</span><br> <strong><span dir="RTL"><span style="color:blue;"><span style="font-family:B Zar;">نتیجه‌گیری: </span></span></span></strong><span dir="RTL"><span style="font-family:B Zar;">بر اساس نتایج پژوهش حاضر می‌توان نتیجه گرفت که مدل درمان پاسخ‌محور باعث تعامل بهتر فرد با محیط و افزایش حرمت ‌خود می&shy;شود</span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:B Zar;">و مدل درمانی و آموزشی، تصویرسازی و ارتباط بیشتر دانش‌آموز با محیط فیزیکی و همچنین تعدیل حواس را فراهم می‌کند.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Purpose:</strong> Autism Spectrum Disorder (ASD) is a neurodevelopmental disorder that negatively affects different dimensions of child development. Executive dysfunction is one of the symptoms of ASD. This study aimed at comparing the effectiveness of the <em>pivotal response treatment </em>(PRT) model and the <em>therapeutic-educational model for children with autism and related disabilities</em> (TEACCH) on the executive functions of students with autism spectrum disorder.<br> <strong>Method:</strong> The present research was a quasi-experimental study with pretest-posttest design including two experimental groups and a control group and follow-up stage. Thirty-six students with ASD of moderate to high level (21 boys and 15 girls) were selected by purposive sampling and received 16 sessions of sensory integration activities for sensory adaptation. Then, they were randomly placed in one control group (7 boys and 5 girls) and two experimental groups (PRT model: 8 boys and 4 girls and TEACCH<em> model</em>: 6 boys and 6 girls). The participants of the experimental group underwent the intervention for twenty sessions of 45 minutes. Behavior Rating Inventory of Executive Function (Gioia, 2000) and Autism Spectrum Screening Questionnaire (Ehlers & Gillberg 1993) were used to collect the data. Results were analyzed by repeated measures analysis of variance.<br> <strong>Results:</strong> The results showed that the PRT model was more effective on the components of inhibition, attention change, emotional control, and initiation, while the TEACCH model was more effective on the components of material organization, working memory, monitoring, and planning. The results remained constant in the two-month follow-up phase.<br> <strong>Conclusion:</strong> Results of the present study indicate that PRT model leads to better interaction with the environment and increases the individual self-esteem, while the TEACCH<em> model</em> provides the ground for more visualization and communication with the physical environment as well as for sensory modulation.</div> اختلال طیف اوتیسم, درمان پاسخ‌محور, مدل درمان و آموزش کودکان با اختلال اوتیسم و ناتوانی‌های مرتبط با آن, کنش‌های اجرایی Autism spectrum disorder (ASD), pivotal response treatment (PRT), therapeutic-educational model for children with autism and related disabilities (TEACCH), executive functions 291 303 http://childmentalhealth.ir/browse.php?a_code=A-10-875-1&slc_lang=fa&sid=1 Amir Nikookholgh امیر نیکوخلق amirniko449@gmail.com 100319475328460013835 100319475328460013835 No Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Mohammad Reza Saffarian Toosi محمدرضا صفاریان طوسی amir103037@yahoo.com 100319475328460013836 100319475328460013836 Yes Department of Psychology, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran گروه روان‌شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Hamid Nejat حمید نجات Hnejat54@yahoo.com 100319475328460013837 100319475328460013837 No Department of Psychology, Quchan Branch, Islamic Azad University, Quchan, Iran گروه روان‌شناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران Ahmad Zendedel احمد زنده دل ah.zendedel@gmail.com 100319475328460013838 100319475328460013838 No Department of Statistics, Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran گروه آمار، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران