1- دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 2- گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 3- گروه مهندسی برق و کامپیوتر، دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه تهران، ایران
چکیده: (436 مشاهده)
زمینه و هدف: نارساخوانی یکی از شایع‌ترین انواع اختلالات یادگیری ویژه است که پیامدهای نامطلوبی بر عملکرد تحصیلی و فرایند یادگیری دانش‌آموزان برجای می‌گذارد. از سویی توسعه روش‌های نوین مبتنی بر فناوری‌های هوش مصنوعی می‌تواند زمینه را برای شناسایی الگوهای متمایز حرکات چشم جهت غربالگری به‌موقع نارساخوانی فراهم کند. بدین‌ترتیب پژوهش حاضر با هدف تمایز الگوهای حرکات چشم هنگام خواندن در دانش‌آموزان با و بدون نارساخوانی با استفاده از هوش مصنوعی انجام شد. روش:طرح پژوهش حاضر، مقطعی و روش آن توصیفی- تحلیلی از نوع علّی- مقایسه‌ای بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان پایه‌های یکم تا سوم ابتدایی شهرستان‌های تهران، زاهدان، مشهد، و قم در سال تحصیلی 1403- 1404 بود. نمونه پژوهش شامل ۵۸6 دانش‌آموز با و بدون تشخیص نارساخوانی از مراکز جامع سنجش، آموزش، توانبخشی، و مداخله بهنگام رشدی- تربیتی و مدارس آموزش عمومی جامعه آماری مذکور بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. جهت طبقه‌بندی دانش‌آموزان براساس شاخص‌های حرکات چشم از مدل‌های یادگیری ماشین استفاده شد. ابزارهای پژوهش حاضر شامل آخرین نسخه اعتباریابی‌شده در ایران چک‌لیست نارساخوانی (سلیمی‌تیموری، 1386)، چهارمین ویرایش آزمون هوش کودکان (وکسلر، 2003)، متون خواندن پایه‌های یکم تا سوم، و شاخص ثبت حرکات چشم بود. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون کروسکال– والیس با نرم‌افزار SPSS-27 استفاده شد. یافته‌ها:نتایج نشان داد بین دو گروه دانش‌آموزان با و بدون نارساخوان در تمامی شاخص‌های حرکات چشم (حرکت مردمک: 09/43=H، پایداری نگاه: 37/48=H، نسبت پایداری نگاه: 51/35=H و عدم نگاه به صفحه: 09/57=H، 001/0P>) تفاوت معناداری وجود دارد. در مدل‌های منتخب پایه‌های یکم، دوم و سوم، به‌ترتیب دقت 90/0، 95/0 و 89/0، صحت 30/0، 80/0 و 33/0، حساسیت 16/0، 40/0 و 26/0، و اختصاصی‌بودن 98/0، 99/0 و 98/0 به دست آمد؛ همچنین سطح زیر منحنی مشخصه عملکرد گیرنده به‌ترتیب 95/0، 95/0 و 91/0 بود. پایداری نگاه و حرکت مردمک نیز در هر سه پایه به‌عنوان مهمترین ویژگی‌های تمایزبخش شناسایی شدند. نتیجه‌گیری: طبق یافته‌های به‌دست آمده الگوهای حرکات چشم می‌توانند با دقت مناسبی، دانش‌آموزان نارساخوان را از همتایان بهنجار خود متمایز سازند. بر این اساس پیشنهاد می‌شود جهت شناسایی زودهنگام این اختلال، استفاده از ابزارهای غربالگری مبتنی بر هوش مصنوعی به عنوان روشی کم‌هزینه و غیرتهاجمی در اولویت‌های راهبردی سازمان آموزش و پرورش قرار گیرد.
Shakeri A, Sharifi M, Moradi H, Shokri O. Differentiating eye movements during reading in students with and without dyslexia using artificial intelligence. , J Child Ment Health. 2026; 13 (3) : 1 URL: http://childmentalhealth.ir/article-1-1606-fa.html
شاکری آمنه، شریفی مسعود، مرادی هادی، شکری امید. تمایز حرکات چشم هنگام خواندن در دانش‌آموزان با و بدون نارساخوانی با استفاده از هوش مصنوعی. , فصلنامه سلامت روان کودک. 1405; 13 (3) :1-18
